مکانیسم ماشه یا اسنپ بک چیست و چه تاثیری در اقتصاد ایران دارد؟
مکانیسم ماشه یا همان «اسنپبک» در واقع مهلتی ۳۰ روزه است که پایان آن به معنای بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد و احیای کامل شش قطعنامه شورای امنیت علیه ایران خواهد بود. این مکانیسم بخشی از توافق هستهای برجام در سال ۲۰۱۵ است که توسط شورای امنیت سازمان ملل تأیید شد.
بر اساس مفاد برجام، اگر ایران تعهدات هستهای خود را به صورت اساسی نقض کند، کشورهای عضو میتوانند بدون نیاز به اجماع در شورای امنیت، روند بازگشت تحریمها را فعال کنند. در این فرآیند، حتی روسیه و چین بهعنوان اعضای دارای حق وتو نیز نمیتوانند جلوی بازگشت تحریمها را بگیرند.
از قطعنامه ۱۶۹۶ تا ۱۹۲۹؛ تاریخچهای از فشارها
قطعنامههای شورای امنیت بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰، پایهگذار سختترین محدودیتهای بینالمللی علیه ایران بودند. این قطعنامهها شامل ممنوعیت غنیسازی اورانیوم، محدودیتهای مالی و بانکی، تحریم فروش تجهیزات حساس، و حتی منع سرمایهگذاری ایران در فناوریهای هستهای و موشکی در خارج از کشور میشدند.
- قطعنامه ۱۶۹۶ (۲۰۰۶): درخواست توقف فوری غنیسازی اورانیوم.
- قطعنامه ۱۷۳۷ (۲۰۰۶): اعمال اولین تحریمهای مالی و محدودیت فروش تجهیزات حساس.
- قطعنامه ۱۷۴۷ (۲۰۰۷): تشدید محدودیت همکاریهای بینالمللی با ایران.
- قطعنامه ۱۸۰۳: گسترش محدودیتهای مالی و نظارت بر بانکهای ایرانی.
- قطعنامه ۱۸۳۵: تاکید دوباره بر توقف فوری غنیسازی.
- قطعنامه ۱۹۲9 (۲۰۱۰): سنگینترین تحریمها شامل ممنوعیت سرمایهگذاری ایران در چرخه سوخت هستهای و فناوری موشکی.
این قطعنامهها در مجموع بهطور مستقیم و غیرمستقیم بر اقتصاد ایران اثر گذاشتند و حتی در بلندمدت، باعث بیثباتی بازارها و ایجاد نوسانات شدید شدند.
دو سناریوی پیشروی اقتصاد ایران
محمد خبریزاد، کارشناس بازارهای مالی، در گفتوگو با هممیهن درباره تبعات فعالسازی احتمالی مکانیسم ماشه توضیح داد:
- سناریوی بدبینانه: بازگشت جدی تحریمها میتواند تجارت خارجی، درآمدهای ارزی و بخشهای کلیدی اقتصاد ایران را فلج کند و زنجیرهای از بحرانهای داخلی بهوجود آورد.
- سناریوی متعادلتر: با توجه به اینکه بخش عمدهای از تحریمها از سوی آمریکا و اروپا پیشتر اعمال شده، شاید تفاوت زیادی ایجاد نشود، اما هزینه مبادلات برای ایران در هر صورت بالاتر خواهد رفت.
او تاکید کرد که در هر دو سناریو یک موضوع قطعی است: افزایش انتظارات تورمی. این مساله رابطه مستقیمی با نرخ دلار دارد و هرچه صادرات نفت کاهش یابد، سرعت جهش نرخ ارز و اثرات آن بر سکه و طلا بیشتر خواهد شد.
واکنش بازارها؛ دلار، طلا و بورس
- بازار ارز و طلا: همزمان با تشدید اخبار مربوط به مکانیسم ماشه، نرخ دلار به قله جدیدی رسیده و بازار سکه و طلا رکوردهای تاریخی ثبت کرده است. ورود نقدینگی سنگین به صندوقهای طلا نشان میدهد بخش بزرگی از مردم بهدنبال پوشش ریسک و حفظ ارزش دارایی خود هستند.
- بازار سهام: بورس تهران در ماههای اخیر با فرض اجرای مکانیسم ماشه در کف تاریخی خود قرار گرفته است. شاخصها افت داشتهاند اما به گفته کارشناسان، با تثبیت نرخهای بالای دلار میتوان انتظار داشت بورس دیر یا زود دوباره حرکت صعودی کند، هرچند مسیر آن با چالشهای جدی همراه خواهد بود.
به گفته خبریزاد، فعالسازی مکانیزم ماشه، چه با پیامدهای سنگین و چه با اثرات محدود، یک نقطه عطف مهم در اقتصاد ایران خواهد بود. افزایش نرخ دلار و تورم تقریباً اجتنابناپذیر است و سرمایهها بیش از پیش به سمت بازارهای امنی چون طلا، سکه و ارز حرکت خواهند کرد. در این میان، بورس تنها در صورتی میتواند از فرصتهای تورمی برای بازگشت استفاده کند که ریسکهای ژئوپلیتیکی تازهای رخ ندهد.
