با چقدر درآمد یارانه شما قطع میشود؟ / تصمیم جنجالی دولت اعلام شد
معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده است که خانوار دو نفره با درآمد بیش از ۳۶ میلیون تومان از دریافت یارانه حذف میشود. با این حال هنوز مشخص نیست این سیاستگذاری بر اساس چه شاخصهایی انجام شده و آیا با واقعیت هزینههای زندگی همخوانی دارد یا خیر.
امروز یعقوب اندایش از حذف یارانه خانوار یک نفره با درآمد بیش از ۳۰ میلیون تومان و خانوار دو نفره با درآمد بیش از ۳۶ میلیون تومان خبر داد. این تصمیم اگرچه از منظر هدفمندسازی منابع قابل تحلیل است، اما در مقایسه با هزینههای واقعی زندگی خانوارها با انتقادهای گسترده روبهرو شده است.
در شرایط فعلی، حداقل دستمزد کارگران حدود ۱۶ تا ۱۸ میلیون تومان برآورد میشود. بنابراین اگر در یک خانوار دو نفره هر دو نفر تنها حداقل حقوق مصوب را دریافت کنند، مجموع درآمد آنها از سقف تعیینشده عبور کرده و از دریافت یارانه حذف خواهند شد؛ موضوعی که نشان میدهد چنین سطح درآمدی هنوز فاصله قابل توجهی با هزینه واقعی زندگی دارد.
درآمد اسمی در برابر هزینه واقعی زندگی
محاسبه ساده سبد هزینه خانوار نشان میدهد چرا این تصمیم با پرسشهای جدی مواجه شده است. بر اساس آخرین گزارشهای رسمی، سهم مسکن از هزینه خانوار به حدود ۴۳.۷ درصد رسیده است. این رقم نشان میدهد مهمترین فشار اقتصادی خانوارها از محل هزینه مسکن وارد میشود.
بررسی آگهیهای اجاره در پلتفرمهای آنلاین املاک هم نشان میدهد حداقل اجاره یک واحد کوچک در بسیاری از مناطق شهری به محدوده ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان در ماه رسیده است. چنین رقمی میتواند بخش بزرگی از درآمد یک خانوار دو نفره را مصرف کند.
در چنین شرایطی، حذف یارانه خانواری با درآمد ۳۶ میلیون تومان به این معناست که پس از پرداخت هزینه مسکن، سهم بسیار محدودی برای سایر مخارج ضروری باقی میماند؛ مخارجی مانند خوراک، حملونقل، درمان، آموزش و انرژی.
فشار تورم بر کالاهای مصرفی
علاوه بر مسکن، بازار کالاهای اساسی نیز طی ماههای اخیر افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کرده است. قیمت گوشت قرمز به سطحی رسیده که یارانه نقدی یا کالابرگ دولتی تنها امکان خرید چند صد گرم گوشت در ماه را فراهم میکند. بر اساس برآوردها، با یارانه یک میلیون تومانی، یک خانوار تنها حدود ۲۸۰ گرم گوشت قرمز گوسفندی میتواند تهیه کند.
در بازار ارز و طلا هم نوسانات ادامهدار باعث افزایش هزینه جایگزینی داراییها و حتی برخی کالاهای وارداتی شده و فشار تورمی غیرمستقیم بر خانوارها وارد کرده است.
بازار خودرو نیز از این شرایط مستثنی نیست. قیمت خودروهای اقتصادی که زمانی گزینهای برای طبقه متوسط محسوب میشد، اکنون به محدوده یک میلیارد تومان نزدیک شده و عملاً از دسترس بسیاری از حقوقبگیران خارج شده است. این شرایط نشان میدهد شاخص درآمدی به تنهایی نمیتواند معیار دقیقی برای سنجش رفاه خانوار باشد.
یارانه؛ حمایت حداقلی یا شاخص رفاه اقتصادی؟
مدافعان حذف یارانه معتقدند منابع حمایتی باید به دهکهای پایینتر اختصاص یابد و جلوگیری از توزیع گسترده یارانه میان طبقات درآمدی بالاتر ضروری است. با این حال مسئله اصلی، تعریف نادرست از مفهوم «درآمد بالا» در شرایط تورمی است.
در اقتصادی که سرعت رشد قیمتها از افزایش دستمزدها بیشتر است، درآمدی که روی کاغذ متوسط یا بالا محسوب میشود، الزاماً به معنای رفاه اقتصادی نیست.
از این منظر، تعیین سقف ۳۶ میلیون تومان برای حذف یارانه خانوار دو نفره این پرسش را ایجاد کرده که آیا هزینه واقعی زندگی شهری در این محاسبات لحاظ شده است یا خیر.
تجربه سالهای اخیر نشان میدهد سیاستهای حمایتی زمانی اثربخش خواهند بود که همسو با واقعیت بازارها تنظیم شوند. در غیر این صورت حذف یارانه میتواند برای بخشی از حقوقبگیران به معنای کاهش قدرت خرید باشد؛ گروهی که نه جزو اقشار کمدرآمد محسوب میشوند و نه توانایی تطبیق با هزینههای فزاینده زندگی را دارند.
مسئله اصلی فراتر از رقم یارانه است و این پرسش همچنان مطرح است که در اقتصادی با تورم مزمن، معیار واقعی تشخیص نیازمندی به حمایت چیست و آیا شاخصهای فعلی میتوانند تصویر دقیقی از وضعیت معیشت خانوار ایرانی ارائه دهند یا خیر.
