یارانهبگیران بخوانند: جزئیات طرح جدید «بنکالا» مشخص شد
همزمان با تشدید فشارهای معیشتی و ادامهدار بودن تورم در بازار کالاهای اساسی، دولت و مجلس از طراحی طرح تازه بنکالا برای دهکهای درآمدی ۱ تا ۵ خبر دادهاند؛ طرحی که هدف اصلی آن، جایگزینی بخشی از یارانههای غیرهدفمند با اعتبار خرید کالا و تقویت مستقیم قدرت خرید خانوارهای کمدرآمد عنوان میشود.
به گزارش «اینتیتر» به نقل از «اقتصادآنلاین»، بنکالا در ادبیات سیاستگذاری اقتصادی به معنای اختصاص اعتبار غیرنقدی برای خرید کالاهای اساسی است که معمولاً بهصورت کارت یا اعتبار الکترونیکی در اختیار خانوارهای مشمول قرار میگیرد. در این مدل حمایتی، بهجای واریز پول نقد، امکان خرید مستقیم اقلام مشخصی مانند برنج، روغن، گوشت، مرغ، لبنیات و دیگر کالاهای ضروری از فروشگاههای تعیینشده فراهم میشود.
هدف اصلی از اجرای بنکالا، جلوگیری از هدررفت منابع یارانهای، کاهش آثار تورمی پرداخت نقدی و اطمینان از مصرف یارانه در مسیر تأمین نیازهای اساسی خانوارهاست. تجربه اجرای کالابرگ الکترونیکی در سالهای گذشته هم نشان داده که یارانه غیرنقدی، در مقایسه با پرداخت پول نقد، اثر حمایتی مستقیمتر و ملموستری بر سبد معیشت خانوار دارد.
دهکهای ۱ تا ۵ شامل چه خانوارهایی میشوند؟
دهکبندی درآمدی، روشی برای تقسیم جامعه به ۱۰ گروه مساوی بر اساس سطح درآمد و هزینه خانوارهاست؛ بهطوری که دهک اول کمدرآمدترین و دهک دهم پردرآمدترین بخش جامعه را شامل میشود. دهکهای ۱ تا ۵ در مجموع ۵۰ درصد پایین درآمدی کشور را تشکیل میدهند و عمدتاً خانوارهایی هستند که بخش قابلتوجهی از درآمد خود را صرف هزینههای ضروری مانند خوراک، مسکن و انرژی میکنند.
شاخصهای دهکبندی معمولاً بر پایه اطلاعاتی نظیر میزان درآمد، تراکنشهای بانکی، داراییها، مالکیت خودرو و ملک، وضعیت بیمه و الگوی مصرف خانوار تعیین میشود. بر همین اساس، دهکهای ۱ تا ۵ بیشترین آسیبپذیری را در برابر افزایش قیمت کالاهای اساسی دارند و به همین دلیل در اولویت دریافت حمایتهای معیشتی قرار میگیرند.
جزئیات اولیه طرح جدید بنکالا چیست؟
بر اساس اظهارات مسئولان و نمایندگان مجلس، در طرح جدید بنکالا قرار است اعتبار مشخصی بهصورت ماهانه یا دورهای به سرپرستان خانوار دهکهای ۱ تا ۵ اختصاص داده شود. این اعتبار فقط برای خرید کالاهای اساسی قابل استفاده خواهد بود و امکان برداشت نقدی آن وجود ندارد.
در تجربههای پیشین، میزان اعتبار کالابرگ برای دهکهای پایین بهازای هر نفر بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان در ماه تعیین شده بود و برای دهکهای میانی، رقم کمتری در نظر گرفته میشد. هرچند تاکنون رقم نهایی بنکالا در طرح جدید اعلام نشده، اما پیشبینی میشود سطح این اعتبار متناسب با تورم کالاهای خوراکی و شرایط بودجهای دولت تعیین شود.
چرا دولت دوباره به سراغ بنکالا رفته است؟
افزایش تورم، محدودیت منابع بودجهای و ناکارآمدی برخی یارانههای غیرمستقیم، از مهمترین دلایل حرکت دولت به سمت اجرای دوباره بنکالا عنوان میشود. در سالهای گذشته، پرداخت ارز ترجیحی و یارانههای پنهان اگرچه با هدف کنترل قیمتها انجام شد، اما در عمل در بسیاری از موارد به رانت، قاچاق و افزایش هزینههای دولت منجر شد.
در مقابل، بنکالا این امکان را فراهم میکند که یارانه بهصورت مستقیم به مصرفکننده نهایی برسد و دولت بتواند با هزینه کمتر، اثر حمایتی بیشتری ایجاد کند. از نگاه سیاستگذاران، این مدل حمایتی میتواند هم به کنترل مصرف منابع کمک کند و هم امنیت غذایی دهکهای پایین را تقویت کند.
چالشها و ابهامهای پیشروی طرح
با وجود مزایای مطرحشده، اجرای موفق طرح بنکالا نیازمند دهکبندی دقیق، زیرساخت فنی قدرتمند و شبکه توزیع گسترده است. در صورت بروز خطا در شناسایی دهکها یا محدودیت دسترسی خانوارها به فروشگاههای طرف قرارداد، ممکن است بخشی از مشمولان از دریافت کامل حمایت محروم شوند.
همچنین تعیین فهرست کالاهای مشمول، سقف اعتبار بنکالا و نحوه بهروزرسانی آن متناسب با نرخ تورم، از جمله موضوعاتی است که نقش تعیینکنندهای در موفقیت یا شکست این طرح حمایتی خواهد داشت.
