هشدار جدی در بازار ارز؛ چطوری دلارهای تقلبی (دلارهای آبی) را تشخیص دهیم؟
با افزایش خرید دلار از بازار غیررسمی، حواشی و ریسکهای مرتبط با آن دوباره به کانون توجه بازگشته است. هرچند سیاست بانک مرکزی برای فروش هزار دلار به هر شهروند از طریق شبکه بانکی و صرافیها، بخشی از التهاب بازار را کنترل کرده، اما عطش تقاضا در بازار ارز همچنان پیامدهای خاص خود را دارد.
بر اساس گزارش عصر شنبه و به نقل از تجارتنیوز، بازار ارز تهران در هفتههای اخیر با موج تازهای مواجه شده است؛ موجی از اسکناسهای صد دلاری طرح جدید یا همان «دلارهای آبی» که در نگاه اول تفاوتی با نمونه اصلی ندارند، اما بررسیهای دقیقتر نشان میدهد بخشی از آنها جعلی هستند. صرافهایی که با خبرنگار گفتوگو کردهاند، میگویند تعداد اسکناسهای مشکوک نسبت به ماههای گذشته افزایش یافته و کیفیت جعلها بهقدری بالاست که تشخیص آنها بدون ابزار تخصصی و تجربه حرفهای، تقریباً غیرممکن شده است.
افزایش موارد مشکوک در صرافیها
فعالان بازار ارز از افزایش مراجعه مشتریان با اسکناسهای صد دلاری مشکوک خبر میدهند. به گفته آنها، بسیاری از این اسکناسها تنها در زمان بررسی با نور UV یا لمس بافت کاغذ، ایرادهای خود را نشان میدهند. یکی از صرافها با ابراز نگرانی میگوید: «قبلاً اسکناسها را سریع میپذیرفتیم، اما حالا هر دلار چند بار بررسی میشود. یک اشتباه میتواند ضرر سنگینی به همراه داشته باشد.» همین مسئله باعث کاهش سرعت معاملات نقدی و اختلال در روند عادی بازار شده است.
چرا دلار آبی هدف جعل شده است؟
اسکناس صد دلاری طرح جدید به دلیل ظاهر مدرن، نوار آبی وسط اسکناس و ویژگیهای امنیتی پیشرفته، محبوبترین گزینه در معاملات نقدی است. همین محبوبیت، آن را به هدف جذابی برای جاعلان حرفهای تبدیل کرده است. این افراد با استفاده از فناوریهای پیشرفته چاپ، کاغذ شبهکتانی و لایهگذاری مصنوعی، نسخههایی تولید میکنند که تشخیص آنها حتی برای صرافها هم دشوار است. فعالان بازار معتقدند بخشی از این اسکناسها از مسیرهای مرزی وارد شده و بخشی دیگر در داخل کشور تولید میشود.
تشخیص با چشم غیرحرفهای تقریبا غیرممکن است
نسخههای جعلی پیشرفته، شباهت زیادی به اسکناس اصلی دارند. در نمونه واقعی، نوار آبی هنگام تکان دادن اسکناس تغییر جهت میدهد، اما در نسخه جعلی حرکت آن مصنوعی یا یکنواخت است. آبنشانه واقعی وضوح بالایی دارد، در حالی که در نمونههای جعلی معمولاً مات یا ناقص دیده میشود. بافت کاغذ، تغییر رنگ عدد ۱۰۰ با تغییر زاویه دید و ریزنوشتههای اطراف تصویر بنجامین فرانکلین از دیگر نشانههای تشخیص هستند. بررسی با نور UV نیز یکی از سریعترین روشها برای شناسایی نخ امنیتی بهشمار میرود.
کشفیات رسمی و رد پای شبکههای سازمانیافته
در ماههای اخیر، چند محموله بزرگ دلار جعلی توسط نهادهای رسمی، بهویژه نیروی انتظامی، کشف و ضبط شده است؛ محمولههایی با هزاران اسکناس که نشان میدهد جعل دلار آبی یک پدیده پراکنده نیست و شبکههای سازمانیافته پشت آن قرار دارند. این موضوع حساسیت صرافها را بیش از پیش افزایش داده است.
اثر دلارهای جعلی بر بازار نقدی
بازار ارز ایران که بخش مهمی از معاملات آن بهصورت نقدی انجام میشود، بهشدت به اعتماد وابسته است. افزایش اسکناسهای جعلی باعث کاهش سرعت گردش پول، افزایش زمان بررسی معاملات و تشدید نگرانیهای روانی در بازار شده است. به گفته صرافها، دیگر امکان پذیرش سریع اسکناسها وجود ندارد و همین مسئله به قفل شدن نسبی معاملات نقدی منجر شده است.
منشا موج جدید هنوز مشخص نیست
تا این لحظه، هیچ مقام رسمی منشا دقیق موج جدید دلارهای جعلی را اعلام نکرده است. فعالان بازار احتمال میدهند بخشی از این اسکناسها از مرزها وارد شده و بخشی دیگر در کارگاههای داخلی تولید میشود. سکوت نهادهای مسئول و کانون صرافان باعث شده فعالان بازار با احتیاط بیشتری فعالیت کنند.
راهکارهای کاهش ریسک برای مردم و صرافها
کارشناسان توصیه میکنند در معاملات پرارزش، اسکناسها زیر نور بررسی و بافت آنها لمس شود. استفاده از دستگاههای UV کوچک میتواند نقش مؤثری در شناسایی اسکناسهای جعلی داشته باشد. همچنین در صورت مشاهده اسکناس مشکوک، باید از گردش آن جلوگیری و موضوع به صرافی یا پلیس گزارش شود.
در مجموع، افزایش دلارهای آبی جعلی هشداری جدی برای بازار ارز است. بازاری که بر پایه اعتماد نقدی بنا شده، حالا بیش از هر زمان دیگری به دقت، آموزش عمومی و ابزارهای نظارتی نیاز دارد. اگر این حساسیت با اطلاعرسانی گسترده همراه شود، میتوان جلوی گسترش این موج را گرفت و اعتماد بازار را حفظ کرد.
